به گزارش “راهبرد انرژی“، هوانوردی هلیکوپتری در بخش نفت و گاز جایگاهی خاص در مدیریت ریسک صنعتی دارد: همزمان غیرقابل جایگزین و از نظر آماری خطرناک است. برخلاف هوانوردی مسافربری تجاری که دههها فشارهای مقرراتی و سرمایهگذاریهای فناورانه نرخ حوادث را به پایینترین سطوح تاریخی رسانده، عملیات هلیکوپتری در تأسیسات بزرگ انرژی همچنان دارای نمایه مرگباری بوده که نیازمند توجه جدی است. انجمن بینالمللی تولیدکنندگان نفت و گاز (IOGP) به طور مستمر مستند کرده است که نرخ حوادث مرگبار به ازای هر ساعت پرواز در بخش هلیکوپتری نفت و گاز به طور قابل توجهی بالاتر از معیارهای هوانوردی تجاری باقی مانده است. این موضوع بیانگر محیطهای عملیاتی واقعاً خصمانه، پنجرههای نگهداری فشرده و نمایه های مأموریتی است که استفاده صنعتی از هلیکوپترها در مقیاس وسیع را تعریف میکند.
در این زمینه، سقوط هلیکوپتر شرکت آرامکو عربستان در رأس تنوره در تاریخ ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶، صرفاً یک حادثه مرگبار شغلی نیست. این حادثه، مطالعه موردی از آسیبپذیریهای عملیاتی لایهلایهای است که حتی در ثروتمندترین سازمانهای انرژی جهان نیز همچنان وجود دارد.
راس تنوره: چرا این پایانه وزن استراتژیک نامتناسبی دارد
راس تنوره در ساحل شرقی خلیج عربستان سعودی قرار دارد، در غرب تنگه هرمز، گذرگاه دریایی باریکی که تقریباً ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان هر روز از آن عبور میکند. این پایانه یکی از بزرگترین تأسیسات صادرات نفت خام در جهان است و استمرار عملیاتی آن مستقیماً با تأثیر جهانی عربستان سعودی به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان گره خورده است.
اهمیت این پایانه فراتر از حجم نفت خام عبوری است. این پایانه به عنوان شاخصی برای ثبات انرژی در خلیج فارس عمل میکند و هرگونه اختلال – چه فنی، چه امنیتی یا هر نوع دیگر – میتواند بلافاصله اثرات موجی بر قیمت نفت جهانی و بازارهای بیمه حملونقل ایجاد کند. علاوه بر این، درک اهمیت جهانی نفت کمک میکند تا روشن شود چرا حتی یک حادثه در این تأسیسات توجه جهانی را جلب میکند.
آنچه زمانبندی سقوط هلیکوپتر شرکت آرامکو در راس تنوره را از منظر عملیاتی به صورت ویژه ای قابل توجه میکند، زمینهای است که این حادثه در آن رخ داده است. این پایانه تنها در تاریخ ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ ، پس از تعلیق فوقالعادهای که نزدیک به چهار ماه طول کشید، بارگیری نفت خام را از سر گرفته بود. این وقفه به بیثباتی گستردهتر منطقهای ناشی از درگیری آمریکا، ایران و اسرائیل مرتبط بود که نگرانیهای امنیتی جدی در سراسر زیرساختهای انرژی خلیج فارس ایجاد کرده بود.
عربستان سعودی، همراه با دیگر تولیدکنندگان خاورمیانه، پیش از توافق موقت برای توقف خصومتها بین ایالات متحده و ایران، حجم صادرات خود را افزایش داده بود. از سرگیری عملیات در راس تنوره به دقت توسط معاملهگران نفت، خریداران انرژی دولتی و بازارهای حملونقل در سراسر جهان زیر نظر بود. وقوع حادثه تنها ۷۲ ساعت پس از این از سرگیری، حتی بدون وجود هرگونه رابطه علّی تأییدشده با رویدادهای ژئوپولیتیک، همواره قرار بود توجه و بررسیهای شدیدی را به خود جلب کند.
شرکت آرامکو عربستان بلافاصله به پرسشهای رسانهها پاسخ عمومی نداد. مقامات سعودی تأیید کردند که نهادهای تحقیقاتی مربوطه فعال شدهاند و وزارت انرژی عربستان به طور رسمی به خانوادههای ۱۴ قربانی تسلیت گفت. این سانحه یکی از شدیدترین تلفات جانی ناشی از یک حادثه هوایی منفرد در بخش انرژی عربستان در سالهای اخیر به شمار میرود.
پیامدهای تداوم عملیاتی و ایمنی نیروی کار
از منظر عملیات ترمینال، انتظار نمیرود که سقوط هلیکوپتر شرکت سعودی آرامکو در رأس تنوره به طور مستقیم بارگیری نفت خام را مختل کند، چرا که این فرآیند از طریق زیرساختهای ترمینال دریایی انجام میشود که به طور مستقل از داراییهای هوایی فعالیت میکنند. از سرگیری فعالیتهای صادراتی که از ۲۶ ژوئن آغاز شده بود، همچنان ادامه دارد. با اینحال، تحلیلگرانی که ریسکهای اختلال بازار نفت در منطقه خلیج فارس را رصد میکنند، هرگونه تحولات ثانویه را به دقت دنبال خواهند کرد.
از دست دادن ۱۴ شهروند سعودی در یک حادثه، هزینه انسانی عمیقی را به همراه دارد. شرکت سعودی آرامکو صدها هزار کارگر را در بخشهای بالادستی، پاییندستی و عملیات لجستیکی خود به کار گرفته است و ایمنی هوانوردی – به ویژه جابجایی پرسنل با هلیکوپتر – یکی از ارکان اصلی چارچوب سلامت و ایمنی شغلی این شرکت است.
رویه صنعتی پس از وقوع حادثه فوتی در این مقیاس معمولاً شامل موارد زیر است:
توقف موقت عملیات غیرضروری هلیکوپترها تا زمان اعلام نتایج اولیه تحقیقات .
بازبینی فوری داخلی ایمنی تمامی قراردادهای هلیکوپتر، سوابق تعمیر و نگهداری و رویههای عملیاتی .
افزایش الزامات توجیهی برای خدمه هر پروازی که به دلیل ضرورت عملیاتی انجام میشود .
اطلاعرسانی رسمی به نیروی کار درباره حادثه و واکنش تحقیقاتی شرکت.
